Sáng ngày 30/10/2026, tại Hà Nội, Cục Bổ trợ tư pháp – Bộ Tư pháp và Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) phối hợp tổ chức thành công Tọa đàm “Nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp ngoài tòa án thông qua phương thức trọng tài thương mại, hòa giải thương mại”. Tọa đàm là diễn đàn quan trọng nhìn lại chặng đường gần 10 năm thực thi Nghị định 22/2017/NĐ-CP về hòa giải thương mại; qua đó nhận diện vướng mắc thực tiễn áp dụng pháp luật và đề xuất các giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp ngoài tòa án trong giai đoạn sắp tới.

Toàn cảnh tọa đàm

Tọa đàm diễn ra dưới sự chủ trì của Ông Lê Xuân Hồng – Cục trưởng Cục Bổ Trợ Tư pháp, Bộ Tư pháp, Ông Vũ Ánh Dương – Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng Thư ký, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) và bà Nguyễn Thị Mai – Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) thuộc VIAC, nguyên Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ Tư pháp, Bộ tư pháp. Chương trình thu hút sự tham dự đông đảo từ các đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị tư pháp, hiệp hội doanh nghiệp, tổ chức hành nghề luật và doanh nghiệp.

Phát biểu khai mạc tại tọa đàm, ông Lê Xuân Hồng - Cục trưởng Cục Bổ trợ Tư pháp, Bộ Tư pháp và ông Vũ Ánh Dương – Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng Thư ký VIAC cùng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết nối giữa cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức trọng tài, hòa giải hàng đầu trong quá trình nghiên cứu hoàn thiện Luật Trọng tài thương mại cũng như định hướng xây dựng Luật Hòa giải thương mại. Việc hoàn thiện thể chế ADR cần gắn liền với việc đánh giá khách quan thực tiễn thi hành pháp luật, xuất phát từ nhu cầu thực tế của người sử dụng và phát huy hiệu quả vai trò hỗ trợ từ các cơ quan tư pháp; từ đó, giúp giảm tải áp lực cho hệ thống tòa án, đồng thời, tạo nền tảng vững chắc xây dựng môi trường đầu tư – kinh doanh an toàn, minh bạch và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ông Dương nhấn mạnh thêm, mặc dù khuôn khổ pháp luật về trọng tài và hòa giải thương mại tại Việt Nam đã từng bước được xây dựng, hoàn thiện và đạt được những kết quả nhất định, song thực tiễn hoạt động vẫn còn những hạn chế, bất cập, chưa phát triển tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng. Trên cơ sở đó, Tọa đàm được tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi giữa các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức trọng tài, hòa giải, giới hành nghề pháp lý và cộng đồng doanh nghiệp, qua đó nhận diện những khó khăn, vướng mắc, đề xuất các giải pháp thiết thực, khả thi nhằm tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động trọng tài, hòa giải thương mại tại Việt Nam.

Bà Nguyễn Thị Mai – Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) thuộc VIAC, nguyên Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp trình bày tham luận (đứng bên trái)

Mở đầu chương trình, bà Nguyễn Thị Mai – Giám đốc Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) thuộc VIAC, nguyên Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp - đã trình bày tham luận chuyên sâu về thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp bằng hòa giải thương mại tại Việt Nam. Điểm lại chặng đường triển khai Nghị định 22/2017/NĐ-CP, đại diện VMC nhấn mạnh nhiều bước tiến phát triển khi trên cả nước đã hình thành 17 trung tâm hòa giải thương mại được Bộ Tư pháp cấp phép thành lập và 12 trung tâm trọng tài bổ sung chức năng hòa giải. Song bên cạnh đó, hoạt động hòa giải thương mại trên thực tế vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của phương thức này, xuất phát từ những bất cập trong khuôn khổ pháp lý, hạn chế về nhận thức hay thói quen sử dụng hòa giải của doanh nghiệp, cũng như năng lực và sự chuyên nghiệp của đội ngũ hòa giải viên.

Từ đó, Giám đốc VMC đề xuất các giải pháp chiến lược gồm (i) sớm nghiên cứu xây dựng Luật Hòa giải thương mại riêng biệt theo mô hình Luật mẫu UNCITRAL; (ii) giao thẩm quyền cho Tòa chuyên trách tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM xem xét công nhận kết quả hòa giải thành; (iii) tham gia Công ước của Liên Hợp quốc về thỏa thuận quốc tế giải quyết tranh chấp thông qua hòa giải (Công ước Singapore); (iv) đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức doanh nghiệp, triển khai các chính sách hỗ trợ các tổ chức ADR cũng như khuyến khích thành lập Hiệp hội Hòa giải viên Việt Nam nhằm nâng cao chuẩn mực nghề nghiệp và chất lượng dịch vụ hòa giải tại Việt Nam.

Bà Nguyễn Thị Thụy – Trưởng phòng Quản lý đấu giá tài sản, giám định tư pháp, trọng tài, hòa giải thương mại, Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp (bên trái) và ông Nguyễn Văn Huệ – Trưởng ban Nghiên cứu, xây dựng và phổ biến pháp luật, Hội Luật gia Việt Nam (bên phải)

Tiếp nối chương trình, bà Nguyễn Thị Thụy – Trưởng phòng Quản lý đấu giá tài sản, giám định tư pháp, trọng tài, hòa giải thương mại, Cục Bổ trợ tư pháp, Bộ Tư pháp - đã trình bày tham luận về tình hình triển khai Nghị định 22/2017/NĐ-CP và định hướng xây dựng Luật Hòa giải thương mại. Đại diện Cục Bổ trợ tư pháp đã điểm lại những kết quả tích cực trong hoạt động hòa giải, đồng thời thẳng thắn chỉ ra các hạn chế về mặt thể chế khi khung pháp lý cấp Nghị định chưa theo kịp thực tiễn và xu hướng quốc tế. Trên cơ sở chủ trương của Đảng, Cục Bổ trợ tư pháp nhấn mạnh sự cần thiết của việc xây dựng dự thảo Luật Hòa giải thương mại với nhiều chính sách quan trọng như: ứng dụng chuyển đổi số với hòa giải trực tuyến, mô hình kết hợp Trọng tài – Hòa giải, quy định bảo mật tuyệt đối, hoàn thiện cơ chế thời hiệu và nâng cao tiêu chuẩn hòa giải viên nhằm thúc đẩy hội nhập.

Bên cạnh hòa giải, chương trình dành thời lượng thảo luận về trọng tài thương mại qua phần tham luận của ông Nguyễn Văn Huệ – Trưởng ban Nghiên cứu, xây dựng và phổ biến pháp luật, Hội Luật gia Việt Nam. Ông đánh giá cao sự gia tăng nhu cầu sử dụng trọng tài tại các trung tâm lớn như VIAC, đồng thời chỉ ra những hạn chế về sự đồng đều năng lực giữa các tổ chức cùng các vướng mắc pháp lý về phạm vi thẩm quyền, thỏa thuận trọng tài, hỗ trợ tư pháp và thi hành phán quyết ảnh hưởng đến niềm tin doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, ông đề xuất rà soát Luật Trọng tài thương mại 2010 theo hướng tiệm cận Luật mẫu UNCITRAL, xác định đúng vai trò của Tòa án và kiến nghị xây dựng Đề án hoặc Chiến lược cấp quốc gia về phát triển trọng tài thương mại nhằm đưa Việt Nam trở thành địa điểm giải quyết tranh chấp uy tín trong khu vực.

Phiên thảo luận tại tọa đàm

Tiếp nối các tham luận chính, phiên thảo luận đã diễn ra sôi nổi, ghi nhận nhiều ý kiến đóng góp đa chiều từ các Trọng tài viên VIAC, Hòa giải viên VMC, đại diện Đoàn Luật sư, các tổ chức hành nghề và chuyên gia tham dự, tập trung phân tích những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn tranh tụng trọng tài và hòa giải, chia sẻ nhiều kinh nghiệm quốc tế từ các tổ chức hàng đầu trong khu vực, qua đó nhấn mạnh yêu cầu tiệm cận các chuẩn mực chung nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam. Bên cạnh đó, các ý kiến trao đổi tập trung đề xuất tăng cường cơ chế phối hợp giữa Tòa án và các tổ chức ADR, nâng cao tính bảo mật và sửa đổi quy định về thời hiệu.

Tọa đàm khép lại với sự nhất trí cao của các đại biểu về tầm quan trọng cốt lõi của việc hoàn thiện thể chế giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án (ADR) tại Việt Nam. Đây là cơ sở thực tiễn giá trị cho Cục Bổ trợ tư pháp – Bộ Tư pháp cùng các cơ quan thẩm quyền trong quá trình nghiên cứu sửa đổi Luật Trọng tài thương mại và xây dựng Luật Hòa giải thương mại; đồng thời, khẳng định sự đồng hành chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức hành nghề như VIAC và VMC, giúp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp và từng bước đưa Việt Nam trở thành địa điểm giải quyết tranh chấp uy tín, hấp dẫn trong khu vực.